Renk Değiştir Lila Mor Siyah Turkuaz Yazı Boyutu A A A | Erişilebilirlik | Kontrast Renk Pembe Sarı
Yaşadıkça
Site Google Bing

Nergiz Tükel Fradd

nergizfradd@yahoo.co.uk

Özel Durumu Olan Engelli Çocuklar ve İlk Yardım

Nergiz Tükel Fradd

Kazalar her an her yerde olabilir. Önemli olan kaza yerinde yapılan ilk ve doğru müdahaledir. Basit bir yara bandının yapıştırılmasından, kalp masajı uygulaması gibi daha ciddi durumlara kadar yapılan ilk müdahale ilk yardımdır.

Araştırmalar gösteriyor ki,  maalesef kazaların büyük bir çoğunluğu evlerde meydana gelmektedir. Bunların bazısı ciddi yaralanmalarla ve kalıcı sakatlanmalarla sonuçlanırken, maalesef bazısı ölümle sonuçlanmıştır. Yine araştırmalar öyle gösteriyor ki, bu kazaların büyük bir bölümü önlenebilir kazalar olurken, eğitimsizlik ve bilgisizlikten kaynaklanmıştır. Özellikle evlerde çocukların dahil olduğu kazaların büyük bir çoğunluğu anne babanın dikkatsizliği ve eğitimsizliğinden kaynaklanmaktadır.

İlk yardım birimlerinde çalışanların ve doktorların aldıkları eğitim özel durumu olan engellilerle iletişimi kapsamamaktadır. Bu yüzden İngiltere’de ve diğer bazı ülkelerde hastanelerde “Engelliler Takımı” ya da “Engelliler Bölümü” adı altında bölüm açılmıştır. Burada engelliler ile iletişim alanında özel eğitim almış hemşireler özellikle öğrenme zorluğu ve zeka geriliği olan özel durumlu engellilerle doktorların etkileşimli iletişimini sağlamaktadır. Öyle ki bazı hemşireler özel işaret dili de kullanabilmektedir. Ben de Makaton işaret dili eğitimi aldığım için danışmanlığını yaptığım özel durumlu engelli kişilerle gerektiğinde bu işaret dilini kullanarak iletişim sağlayabiliyorum. Ülkemizde bu durum ne kadar yaygın bilemiyorum; fakat hastanelerde bu bölümlerin kurulmasının ve yaygınlaştırılması çok önemlidir.

İlk yardımla ilgili bir kaç detaya geçmeden önce, bakımını üstlendiğiniz kişinin sağlık durumu ve geçmiş sağlık sorunları hakkında detaylı bilgiye sahip olmanız gerektiğinin önemini belirtmek isterim. Böylelikle acil durumla karşılaşıldığında ya da bakımını üstlendiğiniz kişinin sağlığında değişiklikler olduğunda hem bir fikriniz olmuş olacak hem de ne yapmanız gerektiğinin farkında olarak yerinde ve doğru müdahalede bulunmuş olacaksınız.

Özellikle özel durumu olan engelli kişilerin sağlık durumu ve özel durumlarını yakından takip etmek gerekmektedir. Down Sendromu, Otizm, Asperger ya da Prader William Sendromu ve Serebral Palsi vb gibi engeli olan çocuk ve yetişkinlerle acil durumlarda nasıl iletişim kurmasını çok iyi bilmeniz gerekmektedir. Özellikle küçük yaşlardan itibaren birebir ve grup olarak verilen etkileşimli eğitimlerle bu kişilerin iletişiminde büyük ölçüde ilerlemeler kaydedilmiştir. Böyle özel durumu olan engelli çocuklar yetişkinlik dönemine geldiklerinde hayatlarına daha bağımsız bir şekilde devam edebilmektedirler. Yalnız unutulmamalıdır ki, her bir birey bağımsız ve farklı bir bireydir, bu yüzden örneğin,  Down Sendromlu bir kişiyle başka bir Down Sendromlu kişinin yaşadıkları sağlık sorunları ya da duyguları, olayları anlayış ve algılayış biçimleri ayni olacak diye bir şey söz konusu değildir. Bu diğer özel durumlu engelliler için de geçerlidir.

Belirtmek isterim ki Serebral Palsi, Down Sendromu, Otizm, Asperger,  William - Beuren Sendromu ya da diğer adıyla William Sendromuyla doğan bebekler en düşük seviyeden en yüksek seviyeye kadar değişen yüzdeliklerde bir takım (zihinsel engelli) zeka gerilikleri ve öğrenme zorlukları yaşarlar. Özellikle Down Sendromuyla doğan bebekler bir takım kalp rahatsızlıkları, bağırsak sorunları, duyma ve görme bozuklukları, lösemi, tiroid problemleri ve çölyak hastalıklarıyla doğarlar. Down Sendromlu kişiler kulak iltihapları, bronşit ve basit nezle gibi rahatsızlıklara da çok çabuk yakalanırlar. William-Beuren Sendromu ya da diğer adıyla Williams Sendromuyla doğan çocuklar da kalp ve bağırsak sorunlarıyla ve kandaki Kalsiyum değerlerinin yüksekliği ile de  doğabilirler. Williams Sendromlu kişiler özellikle çok hassastır. Sizin yüzünüzdeki acı ifadeden çabuk etkilenip acı çekerler. Bu kişiler gürültülü, yüksek seslerden ve ani seslerden tedirgin olurlar. Tehlike kavramını anlamazlar.

Karşımızdaki bir kişiyle konuşurken nasıl o kişiye çok yaklaşmayıp, kişinin kişisel alanına müdahale etmiyorsak, engelli olan çocuk ya da yetişkinlerle de konuşurken onların kişisel alanına müdahale etmediğinizden emin olmanız gerekmektedir. Bu onları hem rahatsız edecek, tedirgin, güvensiz olmalarını ve onları bir takım strese sokacaktır. Özellikle engelli olan kişilerle konuşurken yüz ve göz teması kurmanız da son derece önemlidir. Otizm ve Asperger Sendromu olan kişilerle konuşurken sakin gözlerinizin içine bakması için zorlamayınız. Çünkü bu kişiler göz teması yapamazlar, çünkü yapılan araştırmalar beyinin bu görüntüyü algılamada ve süreçlendirme de zorlandığını düşündürmektedir. Yukarıda belirttiğimiz bu özel durumlu engelliler görme ve konuşma zorlukları da yaşayabilirler bu yüzden acil bir durumda iletişim kurmaya çalışırken onların konuşmasına hazır olmaları için zaman veriniz. Onlarla iletişim kurarken soyut kelimeler kullanmamaya ve kısa cümleler kurmaya özen gösteriniz ve en önemli detaylardan biri de onların isimlerini kullanarak konusunuz. Onlara dokunmadan önce ne yapacağınızı da basitçe anlatmanız gerekmektedir. Ne yapacağınızı anlatmadan onlara dokunmaya çalışırsanız, korkacakları ve kendilerini güvensiz hissedecekleri için bağırabilir, elinizi itebilir ya da size vurabilirler. Onlarla iletişim kurarken üzerinde sembol olan işaret iletişim kartlarından da yararlanabilirsiniz.

Tıbbi acil bir durumda çocuklarla ilgilenmek zordur. Özellikle Williams Sendromu, Otizm ve Asperger Sendromu olan çocuklarla acil tıbbi durumlar daha zor hale gelebilir. Şöyle ki bu çocuklar kullanılabilecek tıbbi araçlara, acil yardım ekibine, yeni ve farklı duruma, çevreye ve tabii ki siren ve benzeri seslere tepki vereceklerdir. Tabii bu arada iletişim kurulma aşamasında acıyı anlatma, tanıma ve yerini göstermede de zorluk çekeceklerdir. Bu yüzden otizmli ya da diğer özel durumu olan çocuklu ailelerin iletişim ile ilgili eğitim almaları da çok önemlidir. Aileler çocuklarıyla bu tür acil durumların olabileceğini açıklayarak olası bir acil durumda çocukların nelerle karşılaşılabileceği hakkında bir fikirleri olmuş olur ve acil bir durumda yeni yüzler ve yeni çevre durumuyla karşılaştıklarında bu onların çok fazla travmaya ve strese sokmamış olur. Bu arada hatırlatmak isterim ki William Sendromu olan bir kişi ve Down Sendromu olan bir kişi de ayni zamanda Otizm Sendromu özellikleri de taşıyabilir. Bunu ancak psikologlar onlarla yakın ve birebir çalışarak bulgulayabilirler. Otizm Sendromu olan bazı çocuk ve kişiler “ben” kelimesini kendileri olarak algılarlar bu yüzden, “ben şimdi şunu yapacağım” dediğinizde kendilerinin bir şey yapması gerektiğini sanırlar. Bunun için konuşurken kendi isminizi söyleyerek ne yapacağınızı anlatmak gerekmektedir. Mesela “Dr Murat şimdi kolunu saracak” gibi. Eğer görme engelli bir kişiyle konuşuyorsanız, yine sakin bir ses tonuyla ve kişinin ismini söyleyerek konusunuz.

İlkyardımın ABC’si: bu İngilizcedeki baş harflerden oluşmuştur.

Burada ilk önce bilinç kontrol edilmeli, bilinç kapalı ise:

 A. Hava yolu açıklığının değerlendirilmesi gerekir. Dil boğazı tıkıyor mu ya da ağızda bir şey var mı? mesela takma protez dişler gibi.

 B. Solunumun değerlendirilmesi gerekir (Bak-Dinle-Hisset). Göğüs kalkıp iniyor mu?

 C. Dolaşımın değerlendirilmesi gerekir. Şah damarından ya da bilekten 5 saniye nabız dinlenir.

Koma Pozisyonu (Recovery): Kişinin bilinci kapalıysa ve solunumu varsa kişi Koma pozisyonuna yatırılır ve 112 acil yardım aranır. Burada yaralı ya da hasta yarı yüzükoyun yan pozisyona yatırılır. Ceplerindekiler boşaltılır. Boğaz etrafında düğme varsa gevşetilir. Koma pozisyonuna yatırma basamakları:

1-Yerde yatan hasta yada yaralıyı sırt üstü gelecek şekilde yerde yatmasından emin olun. Hastanın bacaklarını yere düzgünce yatırın ve sol kolunu dirsekten dikkatlice bükerek başının yanına yerleştirin. Hastanın sağ kolu yanına ve aşağı doğru yerleştirin.

2- Hastanın sağ kolunu hastanın göğsüne doğru getirin. Avuç içi avuç içinizde olacak şekilde hastanın elini hastanın sol yüzüne koyun. Diğer elinizle hastanın sağ bacağını dizin altından tutun ve bacağın dizden bükülmesini sağlayın.

3- Hastanın elini yanağının altına gelecek şekilde tutun ve dizden bükük olan sağ bacağı öne doğru yatırınız. Böylece hastanın tüm vücudu sol yana yatmış olur.

4- Hastanın çenesini hafifçe kaldırın. Hasta kusarsa eğer bu ağızdan kolayca akmasını sağlayacaktır.

5-Sağ bacak dizden bükülüp öne doğru getirtilerek destek sağlanır. Bu hastanın öne yuvarlanmamasını sağlar.

6-112 Acil servis aranır. Eğer yalnız değilseniz siz hastayı Koma pozisyonuna yerleştirirken yanınızdaki kişi de acil yardımı arayarak zaman kazanmış olursunuz.

 

Bayılma: Kısa süreli bilinç kaybıdır. Beyne oksijen gitmemesinden oluşur. Bayılan kişinin ayaklarının altına yastık koyularak beyne oksijen gitmesine yardımcı olmak gerekir.

Şok: Şoka giren hastaya ya da yaralı kişi sırt üstü yatırılmalıdır. Eğer kanaması varsa, durdurulmalı ve bandajlanması gerekir. Ayaklarının altına yastık koyarak ayakların yükseltilmesi gerekir. Yaralının vücut ısısını korumak için üzerinin battaniye ile örtülmesi gerekir. Nabzın ve solunumun da 5 dakika aralıklarla kontrol edilmesi gerekir.

Epilepsi (Sara krizi) Nöbeti: Kısaca beyinde oluşan işlev bozukluğudur. Su ana kadar bilinen 45 çeşit Epilepsi vardır. Eğer bakımını üstlendiğiniz kişi ya da çocuğunuz Epilepsi krizi geçirdiğinde hemen 112’yi arayarak ambulans çağırınız.

Epilepsi nöbeti geçiren çocuğa ilk yardım:

1-Çocuğu incinmelerden koruyun: Öncelikle çocuğun etrafındaki oyuncak yada objeleri uzaklaştırın. Havluları rulo halinde yuvarlayarak yanına yerleştirin.

2-Çocuğunuzu serin tutun: Tüm kıyafetlerini çıkartın. Çocuğunuzu serin tutun.

3-Nemli bir bez getirin: Çocuğunuzun başından başlayarak ayaklarına kadar nemli bezle bastırmadan silin.

4-Çocuğunuzu “koma pozisyonuna (Recovery) getirin: Çocuğunuzun krizi (titremesi) geçince, çocuğunuzu koma pozisyonuna yatırın ve nefesini olarak kontrol edin.

5-112’yi arayıp Acil yardım isteyin: ambulans gelene kadar çocuğunuz yalnız bırakmayın ve sürekli olarak nabzını, nefesini  kontrol edin ve sizin konuşmanıza nasıl tepkiler verdiğine bakin. Çocuğunuzun üşüdüğünü görürseniz üzerini bir çarşafla örtünüz.

1 ve 7 yaş arası çocuklarda boğaza bir şey kaçmasından dolayı nefes alamama:

1-Çocuğunuzun sırtına elinizle 5 kez kuvvetlice vurunuz: Çocuğunuzun öksürmesini isteyiniz, eğer öksüremiyorsa, onu öne doğru eğiniz. Kuvvetlice 5 kez iki kürek kemiğinin ortasına elinizin alt kısmı ile vurunuz. Eğer hala çocuğunuz nefes alamıyorsa ve boğazı açılmamışsa ikinci aşamaya geçin.

2-Midesine 5 kez baskı uygulayın: Çocuğunuzun arkasına geçin, kollarınızı koltuk altlarından geçirin ve bir elinizi yumruk sekline getirerek bir elinizle de yumruğunuzu kavrayarak, çocuğunuzun midesinin üzerine koyun ve 5 kez midesinin üzerinden içeri ve yukarıya doğru kuvvetlice ittirin. Bunu 3 saniye aralıklarla tekrarlayın. Çocuğunuzun ağzına bakın. Eğer çocuğunuz hala nefes alamıyorsa aşama 1 ve 2’yi tekrarlayın ve üçüncü kez deneyişinizde de sonuç alamadıysanız 112 acil servisten yardım isteyiniz. 112 acil servis gelene kadar da işlemleri tekrarlayınız. Çocuğunuzu yalnız bırakmayın bu aşamada.

 

Eğer çocuğunuz baygın hale gelirse ve tepki vermiyorsa çocuğunuza 2 kez ağızdan ağza nefes veriniz ve kalp masajı yapınız. Sakın parmağınızı çocuğunuzun ağzına sokmayın. Ağızdan ağza nefes verme işleminde, çocuğunuzu çenesinden tutarak yavaşça başını yukarı kaldırın ve bir elinizle burnunu tıkayın ve ağzınızla çocuğunuzun tüm ağzını kaplayarak 2 kez nefes verin.

 

1 ve 7 yas arası çocuklarda kalp masajı uygulaması:

1-Çocuğunuzun sağ ve sol göğüs kafesinin birleştiği yerdeki kemiğin alt ucuna işaret ve ortaparmağınızı yerleştirin ve öbür elinizin topuk kısmını hemen işaret parmağınızın yanına yerleştirin.

2-Bir elinizi kullanarak ve dirseğinizi bükmeden 30 kez kalbe baskı uygulanır (dakikada 100 başı olacak şekilde). Göğüs kemiği 5cm aşağı inecek şekilde, göğüs yüksekliğinin 3’te 1’i kadar.

3-30 kalp masajından sonra 2 suni solunum yapın.

4-112 acil servisi arayın. Acil servis gelene kadar kalp masajı ve suni solunumu uygulayın.

8 ve 8 yas üstü kişilerde kalp masajı iki elle uygulanır.

Kesikler ve aşırı kanama: Kesilen yerde bir obje varsa ve çıkarma durumunda daha çok kanama olup kan kaybedebileceğinden, objeye dokunmayın ve objenin her iki yanına rulo seklinde bulunan bandajları koyarak objenin kaymamasına dikkat edin. Ayrı bir sargı beziyle kesilen yeri sararak kanamayı durdurun. Yaralınızı yere yatırın ve kesilen yer kalp hizasından yukarı gelecek şekilde kaldırın. 112 acil yardımı arayın. Yardım gelene kadar yaralının yanında durum. Burada bir hatırlatma yapmak isterim ki bu aşamada kişi şoka girebilir. Şoka girdiğinde ayaklarının altına destek koyarak yerden 30 cm kaldırın ve üzerini bir battaniye ile örtün.

23.02.2015

Değerlendir (Henüz oy almamış)