Renk Değiştir Lila Mor Siyah Turkuaz Yazı Boyutu A A A | Erişilebilirlik | Kontrast Renk Pembe Sarı
Yaşadıkça
Site Google Bing

Yard. Doç. Dr. Sibel Küçük

sibelkucuk40@gmail.com

Zihinsel Engelli Çocuklara Kendilerini Korumayı Öğretmek 1: Gerçekler, Gerekçeler

Yard. Doç. Dr. Sibel Küçük

Zihinsel engelli çocukların aileleri ile yaptığımız görüşmelerde sıkça duyduğumuz bir sorudur “Benden sonra, ben yanında olmadığımda çocuğum kendisini nasıl koruyacak?”. Bu endişenin içerisinde gelecek kaygısının yanı sıra özellikle kaynaştırma ve özel alt sınıflara devam eden hafif zihinsel engelli çocuğu olan ailelerin akran istismarı –ki bunun içerisinde fiziksel, cinsel istismar ve sosyal baskı ve izolasyon başlıkları öne çıkmakta-, toplum içerisinde kendi hayatlarını idame ettirirken çocuklarının karşılaşabileceği toplumsal önyargılar ve farklı boyutlarda istismar (özellikle cinsel istismar) gibi etmeler yer almakta. Peki biz zihinsel engelli çocuklara özellikle cinsel taciz ve istismardan kendilerini korumayı öğretebilir miyiz ve en önemlisi bunu nasıl öğreteceğiz?

Bu ve bunun gibi soruların cevabı esasında zor, temelde basit, iyi hazırlanmış bir eğitim programı ile mümkün olabilmekte. Özellikle hafif ve orta derecede zihinsel engele sahip çocuklara verilen sistemli ve sürekli bir eğitim ile kendilerini korumak için gerekli yetileri edinmelerini sağlanabilmekteyiz. Ancak ortak tanıları aynı olmasına rağmen bu çocukların bireysel özelliklerinin iyi belirlenmesi ve eğitimlerde bu noktalarında göz önüne alınması eğitimin başarısı artırabilecek faktörlerden bazıları. Her hafif zihinsel engelli çocuk genel tarama ve tanılama testlerinde derecesine göre “Zihinsel Engel” tanısını alıyor ve bu tanı tüm çocuklar için ortak olarak kullanılıyor olsa da aslında zihinsel engelli her bir çocuk için -sağlıklı bireylerin ve yaşıtlarının bireysel yetilerini eşit olarak dağıtabilme ve kullanabilme yeteneğini gösterdiği- dikkat, göz teması, basit çizgi ve resim yapabilme gibi yetilerinin bazılarını ayrı ayrı öne çıkabilmekte. Örneğin; hafif zihinsel engelli bir çocuk verici dil düzeyi dediğimiz konuşma yeteneğini içeren davranışı sağlıklı bir şekilde gösteremese de dikkat ve düzen gerektiren konularda son derece başarılı olabiliyor. Elinizde ters tuttuğunuz kalemi çok rahat fark edip sizden düzeltmenizi isteyebiliyor veya dağılmış kağıtlardan rahatsız olup, sizden bir uyarı gelmeden düzgün bir şekilde masanın üzerine yerleştirebiliyor.

Zihinsel engelli çocukların eğitimlerinde bireysel özelliklerin dikkate alınması eğitimin etkinliğini arttırmada bizlere yardımcı olabilen bir nokta ve özellikle çocuklara kendini koruma eğitimlerini verecekseniz daha da öne plana çıkabilmekte.  Yaptığımız çalışmalarda gözlemlediğimiz temel etmenlerden biri uygun eğitim materyalleri ile, uygun tekrarlarla bireysel eğitim yapıldığında çocukların kendilerini koruma yeteneklerinin geliştirilebildiği. Çocukların bireysel ihtiyaçlarının belirlenmesi ve buna uygun olarak eğitimlerde bu konuların vurgulanması eğitimlerin başarısını üst seviyeye taşımaya yardımcı olabilmekte. Otomobillere aşırı ilgisi olan bir erkek çocuğuna özellikle tanımadıklarının, tanısa bile yanında ailesinden biri olmadan herhangi bir kişinin ‘otomobiline binmemesi’ gerektiğini eğitimlerde daha sık vurguladığımızda çocukta istediğimiz davranışın geliştiğini ve kimsenin -tanısın tanımasın- otomobiline binmediğini gözlemleyebiliyoruz. Aynı şekilde yabancılarla uygun olmayan mesafede ve samimiyette görüşme davranışı gösteren bir kız çocuğunun eğitimlerinde özellikle ‘yabancılarla konuşma’ ana fikri üzerinde durduğumuzda eğitimlerin sonunda çocuğun başka kişilerle güvenlik sınırı oluşturma konusunda çokça yol kat ettiğimizi görebiliyoruz.

Ebeveynlerden bu tür eğitimleri verirken sıkça duyduğumuz yakınmalardan biri çocuklarının anlatılanları çok çabuk unutmaları ile ilgili. Evet, zihinsel engelli çocuklar çabuk unutma özelliğine sahiptir ancak sürekli eğitim tekrarları unutma olasılıklarını en aza indirerek bize yardımcı olabilmektedir.

Bu çocukların eğitiminde göz önünde bulundurulması gereken ana unsurlardan biri de dikkat süreleri olmalı. Kısa süreli dikkat gösterebildikleri unutulmadan eğitim sürelerinin kısa tutulmasına özen gösterilmeli ve çocuğun bireysel özellikleri dikkate alınarak ortalama 10-15 dakika ile sınırlandırılmalı. Bu kadar süre de bu eğitimleri tamamlamak mümkün mü sorusu akla gelebilir. Ancak daha önce de söylediğimiz gibi belirli bir tekrarla yapıldığı takdirde eğitimlerin etkisinin artmasını sağlayabilmekteyiz.

Sürekli, sistemli, bireysel özellikler ve ihtiyaçlar göz önüne alınarak, uygun eğitim materyalleri ile verildiğinde özellikle hafif ve orta derecede zihinsel engele sahip çocukların sağlıklı yaşıtları kadar kendisini cinsel istismardan korumalarını öğrenmeleri mümkün. Bir kısım orta ve ağır zihinsel yetersizliğe sahip çocuklar için bu konuda çok kesin sonuçlara ulaşabileceğimiz yöntemler henüz maalesef yok ama diğerleri için yapabilecek çok şeyimiz var. Yeter ki bizler bu çok özel çocuklara gerekli özeni gösterebilelim ve unutmayalım ki sevgi ve azim ile onların hayatlarına olumlu yönde birçok katkıda bulunabiliriz.

 

 

07.09.2015

Değerlendir (Henüz oy almamış)