Her Veride Her Beden: AI ve Sağlıkta Kapsayıcılık
2026 Dünya Ekonomik Forumu’nda Smriti Irani’nin “Intelligence for Inclusion: Transforming Women’s Health through AI” başlıklı konuşması, AI (yapay zeka) destekli sağlık sistemlerinin mevcut veri eksikliklerinin yalnızca kadınları değil, aynı zamanda engelli kadınları da görünmez kıldığına dikkat çekti. Irani, küresel sağlık verilerinin yaklaşık %70’inin kadınları yeterince temsil etmediğini vurguladı; bu eksiklik yapay zekanın hatalı sonuçlar üretmesine ve tedavi süreçlerinde ciddi eşitsizlikler yaratmasına yol açıyor.
Ancak veri adaletsizliği sadece cinsiyete indirgenmemeli. Engelli bireyler, özellikle engelli kadınlar çoğu sistematik olarak dışlanmış, sağlık verilerinde düşük temsil edilmiş ve AI destekli sağlık araçlarının tasarımında hedef alınmamış bu modelin en görünmez mağdurlarıdır. Veri setlerinde fiziksel, duyusal veya zihinsel engellerin ayrıştırılmadan yer almaması; diyagnostik hatalar, uygun tedavi modellerinin geliştirilememesi ve bakım süreçlerinde önyargıların derinleşmesi riskini artırır.
Irani’nin konuşmasından çıkarabileceğimiz temel farkındalık noktaları:
- Veri Temsiliyetindeki Eşitsizlik, Adaletsiz Sağlık Sonuçlarına Yol Açar
Yapay zekaya dayalı sağlık çözümleri yanlı verilerle beslenirse, sistem kadınların; daha da derinleşen bir tabloyla engelli kadınların biyolojik, fizyolojik ve yaşam koşullarına uygun kararlar veremez.
Engelli bireylerin günlük sağlık deneyimleri, semptomları ve bakım ihtiyaçları genellikle standart veri setlerinde yer almaz; bu da AI modellerinin onları “tanıyamadığı”/“göz ardı ettiği” anlamına gelir.
- “Kapsayıcı AI”, Toplumun Gerçeklerini Yansıtmalı
Irani konuşmasında, verinin etik ve kapsayıcı olması gerektiğini vurguladı: “Eğer AI devrimine güç veren veriler önyargılıysa, ortaya çıkan çözümler dünyanın yarısını görmezden gelecektir.”
Engellilik, çoğu zaman sistematik sağlık verilerinde gizli bir önyargı olarak kalır. Bu önyargı, yalnızca kadın sağlığı değil, engelli kadınların erişilebilir bakım, erken tanı ve uygun tedaviye erişimlerini de baltalar.
- Sağlık Sistemleri Engelli Kadınların Deneyimlerini Tanımalı
Kadınların ve engelli bireylerin yaşam deneyimleri farklıdır; buna menstrual döngü, hormonal farklılıklar, kronik ağrı, psikososyal etkiler ve erişilebilirlik engelleri gibi sağlık belirleyicileri dahildir.
Toplumun genel sağlık verisi tabanlı AI modelleri, bu çeşitliliği kapsamadığında engel yaratır, dışlar ve eşitsizlikleri pekiştirir.
- Farklılıkları Tanımak, Adil Sağlık Hizmeti İçin Şarttır
AI teknolojisinin etik, hakkaniyetli ve kapsayıcı bir sağlık sistemi ortaya koyabilmesi için toplumun tüm kesimlerini temsil eden verilerin toplanması gerekir.
Engelli kadınların sağlık verilerinin toplanması, analiz edilmesi ve modelleme süreçlerine dahil edilmesi, yalnızca kadınları değil toplumun en savunmasız kesimlerini koruyan bir AI inşasını mümkün kılar.
Sonuç: Hiçbir Beden Görünmez Kalmamalı
WEF’deki konuşma bize şunu hatırlatıyor:
Veri adaletsizliği sadece istatistiksel bir hata değil; sağlık sistemlerinin etik ve insan odaklı bir şekilde çalışmasını engelleyen toplumsal bir sorundur.
Engelli kadınlar gibi çoğu zaman sistematik olarak dışlanmış bireyleri içeren bir veri dünyası inşa etmek; sadece daha akıllı AI değil, daha insanî sağlık hizmetleri yaratmanın temelidir.
Bu, teknoloji ve sağlık sistemleri arasındaki ilişkinin yeniden tasarlanması kadar, insan haklarını ve eşitliği merkeze koyan bir etik dönüşümü de gerektirir.
Sosyal medya hesaplarımız:
İnstagram sosyal medya hesabı için tıklayın
Linkedln sosyal medya hesabı için tıklayın
X sosyal medya hesabı için tıklayın
Facebook sosyal medya hesabı için tıklayın
Kaynak: Yasadikca.com
