Adına Engelli Aracı Alınan Kişinin Vefatı Halinde Mirasçılara Kalan Vergi Borcu Hakkında Danıştay Kararı

Bugünkü Resmi Gazetede yayımlanan Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu Kararı (E: 2025/21, K: 2026/1); ÖTV istisnası ile alınmış aracın ilk tescil tarihi hakkında ihtilafa düşülmesi, araç sahibinin (engel oranı %90’ın üzerinde olan) vefatı nedeniyle mirasçılara vergi borcu çıkartılması hakkında.

Başvuruya esas olan konu;  ÖTV hariç ödenmesi gereken ücret ödenmiş ve faturası kesilmiş aracın, tescil edilmeden önce engelli kişinin vefat etmesi, tescil tarihi ile vefat tarihinin aynı olması ancak vefat saatinin, araç tescil işlemi saatinden önce olması nedeniyle ÖTV’ye ilişkin vergi çıkartılması. Bilindiği gibi kişiler, aracın ücretini ödedikten sonra fatura kesilir ve araç bayi, bu fatura ve diğer belgelerle birlikte ilgili vergi dairesine başvurur ve vergi dairesi, belgelerde bir sorun bulmazsa “ÖTV Ödeme Belgesi’ düzenler. Aracın tescil işlemleri sırasında “ÖTV Ödeme Belgesi’de beyan edilir.

Danıştay’ın incelediği olayda, 5 Şubat 2024 tarihinde aracın bedeli ödenmiş ve fatura kesilmiş. Vergi dairesinin incelemesinin ardından, ÖTV Ödeme Belgesi teslim edilmiş ve araç, 13 Şubat 2024 günü tescil ettirilmiş. Engelli kişi de aynı gün vefat ediyor. Ancak tescil işlemi, kişinin vefat saatinden sonra yapılmış.

Özel Tüketim Vergisi II Sayılı Liste Uygulama Tebliği’nde yer alan hüküm şu: “Malul veya engelli tarafından iktisabı yapılan taşıtın kayıt ve tescil ettirilmeden malul veya engellinin vefat etmesi durumunda, mezkûr istisna uygulamasından yararlanılamaz. Bu durumda, taşıtın mükellefe iade edilmemesi halinde, mirası reddetmeyen varis/varisler tarafından kayıt ve tescilden önce taşıta ait ÖTV beyan edilip ödenir.”.

Engelli kişinin iki mirasçısına kalan bu araç nedeniyle, vergi dairesinden mirasçılara; ödenmemiş ÖTV, ödenmemiş verginin iki katı kadar “devletin kanunen alması gereken vergi gelirinden mahrum olmasına neden oldukları için ziyaı ceza bildiriliyor.

Mahkemeler Vergi Cezalarını Hukuka Aykırı Buldu

Her iki mirasçı, İstanbul’da farklı vergi mahkemelerinde dava açıyor ve tüm borçlara itiraz ediyor. Her iki mahkeme, cezaları hukuka uygun bulmuyor. Mahkemelerden çıkan kararlar, davalı kurum tarafından temyize götürülüyor.

ÖTV istisnasından faydalanmak suretiyle engelli olan kişi adına satın alınan aracın tescilinden önce vefat etmesi nedeniyle ilk iktisap aşamasında istisna nedeniyle ödenmeyen vergiler için vârislere vergi borcu çıkartılmasının hukuka uygun olmadığı hakkında İstanbul Bölge İdare Mahkemesinin Daireleri arasındaki çelişkilerin giderilmesi amacıyla yapılan başvuru sonucunda Danıştay, aykırılığın, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (a) bendi kapsamında, özel tüketim vergisi istisnasından faydalanmak suretiyle engelli olan kişi adına satın alınan aracın tescilinden önce engelli kişinin vefat etmesi nedeniyle ilk iktisap aşamasında istisna nedeniyle ödenmeyen vergiler için mirasçılara vergi cezası çıkartılmasının hukuka uygun olmadığı yönünde giderilmesine, 28/01/2026 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar veriyor.

Danıştay Emsal Karar Veriyor

Temyiz incelemesi yapılmış iki davanın birleştirilmesi sonrasındaki Danıştay’ın bu kararı, benzer sorunu yaşayanlar için güçlü bir emsal karar. Hukuksuz işlemle karşı karşıya kalan davacılar için kullanılabilir hukuki bir dayanak. Öte yandan kamu kurumlarının, Danıştay kararlarına uygun hareket etmekle yükümlü oldukları biliniyor. Bu karar, Hazine ve Maliye Bakanlığınca da dikkate alınacaktır. Çünkü karar, engelli bireyin vefatının ardından varislere uygulanacak vergilendirme işlemlerinde, vatandaşlar yararına bağlayıcıdır.

Davada Verginin Kanuniliği İlkesine Aykırılık Tespit Edildi

Danıştay kararı metninde çok önemli hususlar dayanak olarak gösterilmiş. Bunlardan biri şu: “Vergiyi doğuran olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyetinin vefattan önce gerçekleştirildiği öte yandan engelliler tarafından iktisap edilen Fakat henüz kayıt ve tescili yapılmayan araçlara ilişkin olarak engellinin vefat etmesi halinde ÖTV sorumluluğuna dair herhangi bir kanuni düzenleme bulunmadığı açıktır.

İhtilaf konusu olayda vuku bulan ihtimalin gerçekleşmesi durumunda sorumluluğun genel tebliğ gibi ikincil bir mevzuatla hak düşürücü bir şekilde kapsamının daraltılmasının, hukuk devleti ilkesinin normal hiyerarşisi prensibine ve Anayasa’nın 73. maddesinde yer alan “verginin kanuniliği” ilkesine aykırılık teşkil ettiği sonucuna varıldığından davacı adına varis sıfatıyla resmen yapılan vergi cezasında hukuka uygunluk görülmemiştir.”.

Vergi İle İlgili Tüm Hususların Kanunla Düzenlenmesi Zorunlu

Konu ile ilgili Anayasa Mahkemesi kararına atıfta bulunan Danıştay şu bilgilere yer veriyor: “Anayasa’nın 73. maddesinin 3. fıkrasında “vergi resim harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır” kuralına yer verilmiştir. Bu kuralda öngörülen verginin kanuniliği ilkesi takdire dayalı keyfi uygulamaları önleyecek sınırlamaların, kanunda yer almasını gerektirmekte ve vergi yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerin konulması değiştirilmesi veya kaldırılmasının Kanun ile yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu İlke kapsamında bireylerin sosyal ve ekonomik durumlarını etkileyecek keyfi uygulamalara neden olunmaması için vergiyi doğuran olay, yükümlü matrah oranı, istisna, muafiyet tahsis tahsil usulleri, yaptırım ve zaman aşımı gibi vergilendirmenin belli başlı temel öğelerinin, yasalarla belirlenmesi gerekir.

Öte yandan Kanun ile her konuyu, bütün kapsam ve ayrıntıları ile düzenlemenin mümkün bulunmadığı durumlarda, çerçevesi çizilerek bu sınırlar içinde kalmak koşuluyla uygulamaya ilişkin konularda yürütme organına açıklayıcı ve tamamlayıcı nitelikli düzenleyici idari işlem yapma yetkisi verilebilir.”.

İlk Mal Edinme/İktisap Tarihi Fatura Kesilen Tarihtir

Danıştay kararında; aracın ilk iktisap tarihi konusuna da ÖTV Kanunu’nu dikkate alarak açıklık getirilmiş. Buna göre; ilk iktisap tarihi ile ilgili olarak “malın tesliminden önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi” hallerinde vergiyi doğuran olay olarak kabul edilmiştir. Mallar yönünden vergiyi doğuran olay ilk iktisap olarak belirlendiğinden, Danıştay; taşıtların ilk iktisabından önceki durumlarda fatura düzenlenmesi halinin, ÖTV Tebliği’nde yer alan ilk iktisap tarihi ile ilgili olup olmadığı hususunu yoruma açık bulmuştur. Araç teslimlerinde ÖTV’nin, fatura düzenlenmesi üzerine verilen beyanname ile hesaplanarak tahakkuk ettirildiği ve bu aşamada henüz tescilin gerçekleşmediği dikkate alındığında, ilk iktisap tarihinin, alıcı adına fatura düzenlenmesi ile gerçekleştiğinin kabul edilmesi gerektiğine karar vermiştir.

Yukarıdaki açıklamalara dayanarak Danıştay, engelli kişinin vefat etmesinden önce aracın tescil edildiğine karar vermiştir.

Danıştay kararında, araç için belirlenen KDV’nin hukuka uygun olduğunu da yer vermiştir.

Sosyal medya hesaplarımız:
İnstagram sosyal medya hesabı için tıklayın
Linkedln sosyal medya hesabı için tıklayın
X sosyal medya hesabı için tıklayın
Facebook sosyal medya hesabı için tıklayın

Haber: Ayşe SARI – Engelsiz Kariyer Danışmanı, SAHİMSEN Engelliler Komisyonu Başkanı, Sosyal Hizmet Uzmanı

Kaynak: Yasadikca.com