BM COSP19’da Engelli Haklarının Geleceği Masaya Yatırıldı

CRPD’nin 20. yılında küresel çağrı: “Bizsiz hiçbir şey hakkında karar verilmesin”

Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi’ne (CRPD) Taraf Devletler Konferansı’nın 19. Oturumu (COSP19), 9-11 Haziran 2026 tarihleri arasında New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde gerçekleştirildi. Engelli hakları alanında dünyanın en önemli uluslararası platformlarından biri olan konferans, bu yıl CRPD’nin (Convention on the Rights of Persons with Disabilities – Engelli Haklarına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi) kabulünün 20. yılı dolayısıyla düzenlendi.

Konferansın ana teması, “CRPD’nin 20. Yılı: Başarıları Kutlamak, Pekiştirmek ve Değişen Bir Dünyada Uygulama Sürecinin Bir Sonraki Aşamasını Şekillendirmek” olarak belirlendi.

Üç gün süren oturumlarda hükümet temsilcileri, uluslararası kuruluşlar, sivil toplum örgütleri ve engelli bireyler bir araya gelerek engelli haklarının mevcut durumunu değerlendirdi ve gelecek döneme ilişkin öncelikleri ele aldı.

Üç Temel Başlık Öne Çıktı

COSP19 kapsamında gerçekleştirilen yuvarlak masa toplantılarında üç temel konu üzerinde duruldu:

• Tüm engelli bireyler için korumacı, sömürü, şiddet ve istismardan arınmış bir dünya yaratılması,
• Engelli bireylerin güçlendirilmesi, özerkliği ve bağımsızlığını destekleyen bakım ve destek sistemlerinin geliştirilmesi,
• Siyasi ve kamusal yaşamda erişilebilir yurttaş katılımının, liderliğin ve savunuculuğun güçlendirilmesi.

BM Genel Sekreteri: “İlerleme Var Ancak Yeterince Hızlı Değil”

Konferansın açılışında konuşan Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, CRPD’nin son 20 yılda engelliliğe bakış açısını köklü biçimde değiştirdiğini vurguladı. Guterres, engelliliğin yardım ve tıbbi model ekseninden çıkarılarak insan hakları temelli bir yaklaşıma taşındığını belirtti.

Ancak son BM Engellilik ve Kalkınma Raporu’nun, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları kapsamında engelli bireylere ilişkin göstergelerin büyük bölümünde hedeflerin gerisinde kalındığını ortaya koyduğunu ifade eden Guterres, küresel krizlerle mücadele edilirken engelli bireylerin ihtiyaçlarının karar alma süreçlerinin merkezinde tutulması gerektiğini söyledi.

“Önümüzdeki 20 Yılda Liderlik Etmek İstiyoruz”

Dünya Sağırlar Federasyonu (WFD) Başkanı Dr. Joseph Murray ise Birleşmiş Milletler Sivil Toplum Forumu’nda yaptığı konuşmada, engelli bireylerin yalnızca danışılan taraf olmaktan çıkması gerektiğini vurguladı.

Murray, “Önümüzdeki yirmi yılda engelli bireyler sadece danışılmamalı; liderlik etmelidir. Uzmanlığımız, yaşam deneyimimiz ve örgütlerimizle bu sürece yön verebiliriz. Bize söz hakkı verin, katılımımızı destekleyin ve verilen taahhütleri yerine getirin” ifadelerini kullandı.

Dijital Erişilebilirlik ve Destek Teknolojileri Gündemdeydi

Güney Afrika Cumhuriyeti Kadın, Gençlik ve Engelli Bireylerden Sorumlu Bakanı Sindisiwe Chikunga, dijital erişilebilirlik, destek teknolojileri, yapay zekâ uygulamaları ve erişilebilir kamu bilgi sistemlerinin engelli bireylerin toplumsal yaşama katılımında kritik öneme sahip olduğunu söyledi.

Chikunga ayrıca, Güney Afrika’nın G20 Miras Projeleri kapsamında hayata geçirmeyi planladığı “Disability Inclusion Nerve Centre of Excellence” girişiminin, engellilik politikalarında planlama, hesap verebilirlik ve kaynakların adil dağılımını güçlendirmeyi amaçladığını belirtti.

Katılımın Ötesinde Temsil Talebi

Guyana First Lady’si Arya Ali, ülkesinde engelli bireylerin yaşam kalitesini artırmaya yönelik yasal, mali ve eğitim alanındaki reform çalışmalarını anlattı.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Başkanlığı Kabine Şefi Sofia Boas ise anlamlı katılımın önemine dikkat çekerek, engelli bireylerin yalnızca toplantılarda yer almalarının yeterli olmadığını, karar alma süreçlerini etkileyebilmeleri gerektiğini ifade etti.

Boas, genç engelli liderlerin deneyimlerine atıfta bulunarak, “Katılım yalnızca orada bulunmak değildir; kararları şekillendirme gücüne sahip olmaktır” mesajını verdi.

COSP19’un Ortak Mesajı: Katılımdan Liderliğe

Konferans boyunca yapılan konuşmalarda ortak olarak şu mesajlar öne çıktı:

• Engelli bireyler karar alma mekanizmalarında aktif rol almalı, kendi seçimlerini ve tercihlerini yapabilmeli  ve liderlik pozisyonlarında daha fazla yer bulmalıdır.
• Şiddet, istismar ve ayrımcılıkla mücadelede daha güçlü politikalar geliştirilmelidir.
• Bakım, profesyonel asistan ve destek sistemleri, bağımsız yaşam ve özerklik ilkeleri doğrultusunda yeniden yapılandırılmalıdır.
• Dijital erişilebilirlik ve destek teknolojilerine erişim, eşit katılımın temel unsurlarından biri olarak görülmelidir.
• “Bizsiz hiçbir şey hakkında karar verilmesin” ilkesi, tüm politika süreçlerinin merkezinde yer almalıdır.

Geleceğe Yönelik Güçlü Bir Çağrı

CRPD’nin kabulünün 20. yılının kutlandığı COSP19, geçmişte elde edilen kazanımları değerlendirmenin yanı sıra, geleceğe yönelik somut adımların da tartışıldığı önemli bir platform oldu.

Katılımcılar, engelli hakları alanındaki uluslararası taahhütlerin yalnızca politika belgelerinde kalmaması, ölçülebilir ve sürdürülebilir uygulamalarla hayata geçirilmesi gerektiği konusunda görüş birliğine vardı. Konferans, engelli bireylerin eşit haklara sahip olduğu, erişilebilir ve kapsayıcı bir dünyanın inşası için küresel iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısıyla sona erdi.

Yasadikca.com