Yeni Engelli Park Kartı Kişisel Verileri Koruma Kanunu’nu İhlal Ediyor

Bilindiği üzere, daha önce; “engelli aracı” olarak nitelenen ÖTV istisnası ile satın alınan araçların plakasında, engelli işareti vardı. 2011 yılında Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde değişikliğe gidilerek plakalardaki engelli işareti kaldırıldı ve ÖTV istisnası ile alınan araçların, engelli park yerlerini kullanmalarını sağlayan tek tip engelli park kartı uygulamasına geçildi. Bu engelli park kartının, Avrupa Birliği (AB) ülkeleri içinde de geçerli olması amaçlanmıştı.

Araç Plakalarında Engelli İşaretinin Kaldırılması

Özel tertibatlı araç kullanan bir vatandaş, kullandığı engelli aracın plakasındaki engelli işaretinin kaldırılması için, 2006 yılında, İçişleri Bakanlığına dava açtı. Dava gerekçesi, plakadaki engelli işaretinin, Anayasa’nın kanun önünde eşitlik başlığı altındaki temel hak ve hürriyetlerle ilgili maddelerine ve özel hayatın gizliliği ve korunması maddeleri ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ilgili hükümlerine ters düştüğü ve ayrımcılığa yol açtığı iddiaları idi. Engelli işaretinin sadece engelli aracına takılmış plakada olması, engelli kişinin başka araçları kullanabilmesine engel oluyordu. Örneğin; kaza sonrası ikame araç kullanan engellilerin, engelli park yerlerini kullanma hakkı olduğunu gösteren bir belge olmadığından park sorunu yaşamalarına neden oluyordu. Açılan dava kazanıldı ve 9 Eylül 2011 tarihinde, Karayolları Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin “Özürlü işaretinin plakalar üzerinden kaldırılması” başlıklı 6’ncı geçici maddesi ile plakalardaki engelli işareti kaldırıldı ve engelli park kartı uygulamasına geçildi.

Engelli Park Kartının Kullanımı

Araç plakalarından engelli işaretinin kaldırılması ile araç sahiplerinin araç ve park alanlarını kullanımındaki hakları genişlemiş oldu. Bu kart; trafik denetleme birimleri tarafından, ÖTV istisnası ile araç alanlara verilirken engelli aracı almamış olsalar dahi; engel oranı en az %90 olanlara ve ÇÖZGER raporunda “özel koşul gereksinimi var-ÖKGV” yazılı olanlara da veriliyor. Dolayısıyla hak sahibi engelli kişi, kendi adına düzenlenmiş engelli park kartı ile içinde bulunduğu araç kime ait olursa olsun; park kartını, aracın ön camına koyarak engelli park yerlerini kullanabiliyor.

Yukarıda örneği bulunan 2011 yılında kullanıma sunulan engelli park kartının ön yüzünde; kartın son kullanım tarihi, kart numarası, düzenleyen Emniyet Genel Müdürlüğü trafik denetleme birimin adı, onaylayan yetkilinin mühür ve imzası yer alırken bu bilgilerin altında, mavi zemin üzerinde beyaz tekerlekli sandalye kullanan figür, sağ yanda ENGELLİLER İÇİN PARK KARTI” yazısının altında Parking Card for people with disabilities” yazıyor. Son yıllarda bazı illerde verilen kartlarda; kartın bu yüzünde, kart sahibinin telefon numarasına da yer veriliyordu. Ağustos 2025’de verilen bazı kartlarda karekod bulunduğunu da görüyoruz. Kart sahibi engelli kişinin fotoğrafı ve adı-soyadı,  bu kartın arkasında yer alıyordu. Bu kart, engelli kişiye ait aracın ya da engelli kişinin içinde bulunduğu aracın ön camına konuluyordu.

AB Komisyonundan Tek Tip Park Kartı Kullanımı Uyarısı

Avrupa Birliği resmi internet sitesinde “İstihdam, Sosyal İşler ve Kapsayıcılık” Komisyonunun haberine göre; Komisyon, 20 Haziran 2024 tarihinde tüm üye devletlerde geçerli Avrupa Engelli Kimlik Kartının kullanılmasını ve mevcut Avrupa Engelli Park Kartının iyileştirilmesini önerdi. Böylece, her iki kartın AB genelinde geçerli olacağını ve engelli bireylerin Avrupa Birliği içinde seyahat etmelerini kolaylaştıracağını açıkladı. Haberde ayrıca kartların, hem fiziksel hem de dijital formatta erişiminin sağlaması gerektiğini de yer verildi.

Esasında AB Konseyinin, hareket kısıtlılığı olan engelli bireylerin, ulaşılabilirliğine yönelik çalışmalar 90’lı yıllara dayanıyor. Avrupa Ulaştırma Bakanları Konferansında engelliler için park kartı uygulanması ve bu kartın tüm topluluk ülkelerinde geçerli olması yolunda ilke kararı almıştır ve engelliler için park kartı verilmesine ilişkin Konsey Tavsiye Kararı (98/376/EC), 4 Haziran 1998 tarihinde kabul edilmişti. Amaç; tek tip kart ile üye ülkelerde seyahat hakkını kullananların, sorun yaşamamalarıydı.

4 Kasım 2025 Tarihinde Yönetmelik Ekinde Bulunan Park Kartı Formatı Değişti

AB Komisyonun 2024 yılı Haziran ayındaki açıklamasının ülkemize yansıdığını söylemek mümkün. Çünkü 4 Kasım 2025 tarihinde, Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlandığında, engelli park kartının aşağıdaki görselde yer aldığı gibi değiştirildiğini gördük. Emniyet Genel Müdürlüğü de, aynı tarihte, Yönetmelik metindeki bu değişiklik ile ilgili resmi internet sitesinde yaptığı basın açıklamasında;  “Karayolları Trafik Yönetmeliğinin ekinde yer alan Ek:47’de değişiklik yapılarak; engellilerin ve gazilerin talepleri halinde, araçları için ayrılmış park yerlerinden istifade etmeleri amacıyla Emniyet Genel Müdürlüğü trafik denetleme birimleri tarafından verilen “Engelli/Gaziler Park Kartı”nın e-devlet sistemi üzerinden barkodlu ve karekodlu üretilebilmesine imkân sağlanmıştır.” ifadelerine yer verdi. AB üye ülkelerinin, Komisyonun bu açıklaması sonrası engelli park kartlarının değişimi için çalışma yaptıkları biliniyor.

Emniyet Genel Müdürlüğünün yaptığı açıklamadan, AB Komisyonun açıklamasının dikkate alındığı ve park kartının hem fiziksel hem de dijital formatta düzenlenmesi gerektiğine yönelik talebe uyulduğu anlaşılmaktadır.

Yeni Engelli Park Kartı

Görseldeki formatta, Engelliler/Gaziler İçin Park Kartı formatının, tek bir sayfada hem Türkçe hem de İngilizce yazı ile düzenlendiği görülüyor. Sol tarafta TR yazarken sağ tarafta tekerlekli sandalyede oturan insan figürü, sağ üstte barkod, sağ altta karekod yer alıyor. Engelli kişinin yani kart sahibinin adı-soyadı ve T.C. numarası görünür biçimde karta yazılmak zorunda. Kartın sıra numarası, düzenlenme ve son kullanma tarihi ile düzenleyen birim kısmı, doldurulacak alanlar arasında. Sol altta bu park kartının kullanımına ilişkin; engellilere ait park yerlerinden faydalanma imkanı sağlayacağı, park süresince dışarıdan görülebilecek şekilde aracın ön camına koyulacağı, kart sahibi dışında başkası tarafından kullanılamayacağı, talep halinde görevlilere ibraz edileceği ve amacı dışında kullanılamayacağı uyarıları yer alıyor.

Yeni Engelli Park Kartı KVK Kanunu’nu ihlal ediyor

Yeni engelli park kartında kişinin adının, soyadının ve TC kimlik numarasının açıkça yazılması, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun (KVK) ihlalidir. Elbette mevut park kartının, başkalarınca basımı ve çoğaltılması yoluyla kötü niyetle kullanımı mümkündü. Yeni park kartının karekodlu ve barkodlu olarak basımı bu tür kötüye kullanımı azaltacağı da açıktır. Ancak kişinin açık kimliğine ait bu bilgilerin, plaka bilgisi ile birleştirilmesi ile diğer kişisel bilgilere erişim de mümkündür. AB’ye uyum için yapılan bu yeniliğin, AB ülkelerindeki örnekler incelenmeden yapıldığını düşünmekte haksız değiliz. Her kim ya da kimler, yeni park kartı formatına karar vermişler ise ne AB örneklerinden ne de KVK Kanunu’ndan haberdar. Engelli bireylere zarar veren bu hukuksuz park kartı formatının derhal iptal edilmesi gerekiyor.

Yeni Engelli Park Kartı Nasıl Olmalı?

AB Komisyonunun ilke kararları, AB ülkelerinde kullanılan örnekler ve KVK Kanunu dikkate alınarak yeni bir park kartı formatı geliştirilmeli. Fiziki ve dijital ortamda düzenlenecek park kartında barkod ve karekod olmalı. Ad-soyad ve T.C. Kimlik Kartı numarasına yer verilmemeli. Eğer yer verilecek ise, emniyet mensuplarına ibraz edildiğinde gösterilmek üzere bu bilgiler, kartın arka kısmında yer alabilir. Yasa koyuculara, BM Engelli Kişilerin Hakları Sözleşmesi’nin genel ilkelerinden biri olan “katılım ilkesi”ni ve engelliler hakkında bir düzenlemeye giderken karar süreçlerine engellileri, ailelerini ve onları temsile eden STK’ları, karar süreçlerine dahil etmelerinin zorunluluk olduğunu hatırlatıyoruz.

Sosyal medya hesaplarımız:
İnstagram sosyal medya hesabı için tıklayın
Linkedln sosyal medya hesabı için tıklayın
X sosyal medya hesabı için tıklayın
Facebook sosyal medya hesabı için tıklayın

Haber: Ayşe SARI – Sosyal Hizmet Uzmanı

Kaynak: Yasadikca.com