Rapor Sisteminde Kaydı Bulunmayanlar İçin Anayasa Mahkemesinden Emsal Karar
Anayasa Mahkemesi (AYM), hastane arşivinde veya kurum kayıtlarında bulunamayan engelli sağlık kurulu raporu nedeniyle mağduriyet yaşayan bir vatandaşın başvurusunda, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine hükmetti.
20 Şubat 2019 tarihinden önce alınmış engelli sağlık kurulu raporlarının sisteme kaydedilmesi konusunda yaşanan sorunlar, birçok engelli bireyin hak kaybına uğramasına neden oluyor. Raporların ilgili sistemlere kaydedilmesi ve arşivlenmesi sorumluluğu, raporu düzenleyen sağlık kuruluşlarına ait olmasına rağmen, bu konudaki aksaklıkların sonuçları çoğu zaman engelli vatandaşlara yükleniyor. Oysa kamu kurumlarının arşivleme ve kayıt işlemlerindeki eksikliklerin sorumluluğunun vatandaşa yüklenmesi, çeşitli hak ihlallerine yol açabiliyor.
Anayasa Mahkemesi, 4 Kasım 2026 tarihli ve 33420 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 18 Haziran 2026 tarihli, 2021/42538 başvuru numaralı kararıyla bu konuda önemli bir değerlendirmede bulundu. Karar, kamu kurumlarının arşiv ve veri tabanı sistemlerindeki eksikliklerden kaynaklanan mağduriyetlerin değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken hukuki ilkeleri ortaya koydu.
Başvurunun Nedeni
Başvurucu, 22 Haziran 2016 tarihinde Siirt Devlet Hastanesinden aldığı engelli sağlık kurulu raporuyla yüzde 90 engelli olduğunu belgeleyerek ÖTV muafiyetinden yararlanıp araç satın aldı. Ancak daha sonra vergi idaresi tarafından yapılan denetimlerde söz konusu raporun hastane arşivinde bulunamaması üzerine başvurucu adına vergi tahakkuk ettirildi.
Başvurucunun açtığı davada ilk derece mahkemesi davanın reddine karar verdi. Bu kararın istinaf aşamasında da kesinleşmesi üzerine başvurucu, adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulundu.
Hastanenin Mahkemeye Verdiği Bilgi
Vergi idaresi, engelli sağlık kurulu raporunun doğruluğunu teyit etmek amacıyla ilgili hastaneye yazı gönderdi. Hastane yönetimi yaptığı inceleme sonucunda, söz konusu raporun hastane arşivinde ve Ulusal Veri Bankası kayıtlarında bulunamadığını bildirdi. Ayrıca raporda imzası bulunan doktorların artık hastanede görev yapmaması nedeniyle raporun doğruluğunun teyit edilemediği ifade edildi.
Raporun arşivde bulunamaması üzerine başvurucu, 8 Mayıs 2019 tarihinde aynı hastaneden yeniden engelli sağlık kurulu raporu aldı. Yeni raporda başvurucunun engellilik oranı yüzde 91 olarak belirlendi. Ancak mahkeme, sonradan alınan raporun geçmişe dönük olarak hüküm ifade etmeyeceği gerekçesiyle bu belgeyi değerlendirmeye almadı.
### Engelli Vatandaşa Yansıtılan Vergi ve Cezalar
Hastane arşivinde raporun bulunamaması nedeniyle başvurucunun araç alımı sırasında yararlandığı yasal istisnalar geçersiz sayıldı. Bunun sonucunda daha önce ödenmeyen Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve Katma Değer Vergisi (KDV) ile birlikte vergi ziyaı cezaları ve gecikme faizleri başvurucu adına tahakkuk ettirildi.
Anayasa Mahkemesinin Kararı ve Gerekçeleri
İdari ve Teknik Aksaklıkların Sorumluluğu Vatandaşa Yüklenemez
AYM, kamu kurumlarının kendi arşiv sistemlerinde veya veri tabanlarında belgeleri saklayamaması ve daha sonra bu belgelere ulaşamaması gibi idari ve teknik aksaklıkların sorumluluğunun vatandaşa yüklenemeyeceğini değerlendirdi. Ayrıca yargılama sürecinde raporun sahte olduğuna veya usulsüz şekilde temin edildiğine ilişkin somut bir iddia ya da bulgunun bulunmadığına dikkat çekti.
Sonradan Alınan Raporun Değerlendirilmesi
Başvurucunun aynı hastaneden daha sonra aldığı ve engellilik oranının yüzde 91 olarak belirlendiği rapor da değerlendirmede önem taşıdı. AYM, bu belgenin başvurucunun engellilik durumunun sürekliliğini ortaya koyan bir olgu olduğunu dikkate aldı. Mahkemelerin bu maddi ve hukuki olguları göz ardı ederek şekilci bir yaklaşımla karar vermesini hakkaniyete uygun bulmadı.
Adil Yargılanma Hakkının İhlali ve Yeniden Yargılama
Anayasa Mahkemesi, başvurucunun adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Ayrıca ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmetti.
Bu karar, engelli sağlık kurulu raporlarının hastane arşivlerinde veya ilgili veri sistemlerinde bulunamaması nedeniyle ortaya çıkan mağduriyetlerde, kamu kurumlarının kayıt ve arşivleme sorumluluğunun vatandaşlara yüklenemeyeceğini ortaya koyması bakımından önem taşıyor. Özellikle geçmiş yıllarda alınmış engelli sağlık kurulu raporları nedeniyle hak kaybı yaşayan vatandaşlar açısından hukuki değerlendirmelerde dikkate alınabilecek bir emsal niteliği taşıyor.
Sosyal Hizmet Uzmanı Ayşe SARI
SAHİMSEN Engelliler Komisyonu Başkanı
AYM Kararının tam metnine ulaşmak için tıklayınız:
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/11/20261104-8.pdf
Haber: Yaşadıkça Engelli Haberleri Sitesi
