“Yaşamak İstiyorum”: Bakım Desteği Reddedilen Engelli Bireyler Yurt Dışına Çıkamıyor

İngiltere’de engelli bireylerin bakım hizmetlerini yurt dışında kullanabilmeleri konusunda farklı uygulamalar bulunuyor. Kampanyacılar, ek bir kamu maliyeti oluşmamasına rağmen bakım desteğinin yurt dışında sürdürülmesinin reddedilmesini “posta kodu piyangosu” olarak nitelendiriyor.

İngiltere’de engelli bireylerin bakım ve destek hizmetlerine ilişkin kamu kaynaklarını yurt dışında kullanmalarına, bazı Ulusal Sağlık Hizmeti (National Health Service – NHS) bakım kurulları ve yerel yönetimler tarafından izin verilmediği ortaya çıktı.

The Guardian tarafından yapılan incelemeye göre, İngiltere’de engelli bireylerin yurt dışına seyahat ederken kişisel asistanlarından yararlanıp yararlanamayacağı, yaşadıkları bölgeye veya yerel yetkililerin kararlarına göre değişebiliyor.

Engelli hakları savunucuları, bu durumu bir “posta kodu piyangosu” olarak tanımlıyor. Çünkü bazı bölgelerde engelli bireylerin bakım desteğini yurt dışında kullanmasına izin verilirken, bazı bölgelerde talepler çeşitli gerekçelerle reddediliyor.

Üstelik söz konusu seyahatlerde kamuya ek bir maliyet oluşmayabiliyor. Bakım hizmetinin bedeli zaten kamu tarafından karşılanırken, çoğu durumda engelli bireyler kişisel asistanlarının ulaşım, konaklama, sigorta ve diğer seyahat masraflarını kendileri üstleniyor.

“Yaşamak istiyorum, sadece var olmak değil”

Bu durumdan etkilenen kişilerden biri 38 yaşındaki Lucy Robinson.

Dört uzvunu da kullanamayan Robinson, 24 saat boyunca kendisine destek veren kişisel asistanlardan oluşan bir ekiple yaşıyor. Aynı zamanda Avrupa Omurilik Yaralanmaları Federasyonu’nun başkanlığını yürütüyor ve görevi gereği sık sık yurt dışına seyahat etmesi gerekiyor.

Robinson, Almanya’da düzenlenen bir sağlık konferansına katılmak için bakım desteğinin yurt dışında sürdürülmesini talep etti. Ancak Thames Valley NHS Sağlık ve Bakım Kurulu (ICB), talebini “NHS’in finansman sorumlulukları Birleşik Krallık sınırında sona erer” gerekçesiyle reddetti.

Bu karar nedeniyle Norveç ve Arnavutluk’ta gerçekleştirmeyi planladığı iş etkinliklerine katılamayan Robinson, Almanya’ya ise 69 yaşındaki annesinin 24 saat boyunca bakım desteği sağlamayı kabul etmesi sayesinde gidebildi.

Robinson, yaşadığı sürecin kendisi üzerinde büyük bir stres yarattığını belirterek şöyle konuştu:

“Seyahat, yaptığım işlerin büyük bir bölümünü oluşturduğu için hayatımı tanımlayan şeylerden biri. Ama aynı zamanda seyahat etmeyi de seviyorum. Yaşam kalitem bunun üzerine kurulu. Ben sadece var olmak değil, yaşamak istiyorum.”

Hukuki süreç tehdidi sonrası karar değişti

Robinson, NHS kurulunun kararına karşı hukuki işlem başlatma tehdidinde bulundu. Kararın hukuka aykırı olduğunu savunan Robinson, kurulun kararının gözden geçirilmesini talep etti.

Haziran ayında NHS kurulu kararından geri adım attı ve Robinson’ın yurt dışındaki bakım masraflarını karşılamayı kabul etti. Ancak bu karar, Robinson’ın adli inceleme başvurusundan vazgeçmesi koşuluna bağlandı.

Engelli hakları savunucuları, benzer durumda olan başka engelli bireylerin de başlangıçta reddedilen taleplerinin hukuki işlem tehdidi sonrasında kabul edildiğini belirtiyor.

“Bu, NHS tarafından karşılanan tatil değil”

Omurilik Yaralanmaları Derneği (Spinal Injuries Association) savunuculuk ve destek yöneticisi olarak görev yapan Carol Barraclough, sorunun engelli bireylere kamu kaynaklarıyla tatil yaptırılması olmadığını vurguluyor.

Barraclough’a göre engelli bireylerin bakım desteğinin yurt dışında sürdürülmesinin reddedilmesi, çoğu durumda kamu açısından herhangi bir tasarruf sağlamıyor.

“Yurt dışında bakım ve desteğin karşılanmasını reddetmek, vergi mükellefi açısından herhangi bir mali tasarruf sağlamıyor.”

Barraclough, İngiltere genelinde geçerli olacak açık ve anlaşılır bir ulusal düzenlemeye ihtiyaç olduğunu belirterek, engelli bireylerin kişisel asistanlarını Birleşik Krallık dışına götürebilme haklarının netleştirilmesini istedi.

Aynı ülkede farklı uygulamalar

The Guardian tarafından yapılan inceleme, yerel yönetimler ve NHS kuruluşları arasında önemli farklılıklar bulunduğunu ortaya koydu.

Bazı kurumlar bakım desteğinin yurt dışında da kullanılabileceğini açıkça kabul ederken, bazıları bunu belirli şartlara bağlıyor. Bazı kurumlarda ise karar tamamen yetkililerin değerlendirmesine bırakılıyor.

Bu durum, aynı ihtiyaca sahip iki engelli bireyin yalnızca yaşadıkları bölge farklı olduğu için farklı haklara sahip olabilmesine yol açıyor.

Yetişkin Sosyal Bakım Hakları Savunucuları (Adult Social Care Warriors) kampanya grubunun kurucusu Giselle Hoad, sistemde engelliliğe yönelik önyargıların da etkili olabileceğine dikkat çekiyor.

Hoad’a göre bakım sistemi zaman zaman engelli bireylerin aileleri, partnerleri, işleri ve sosyal yaşamları olmadığı varsayımıyla hareket edebiliyor ve onların evlerine daha yakın fırsatlarla yetinmeleri gerektiğini düşünüyor.

Chelsea’nin İspanya hayali

Benzer bir mücadeleyi 25 yaşındaki Chelsea Pettitt ve ailesi de veriyor.

Serebral palsi, kuadripleji ve öğrenme güçlüğü bulunan Chelsea, 2022 yılında iki kişisel asistanıyla birlikte İspanya’da bir hafta tatil yaptı. Güneşten, yüzmekten, yemekten ve farklı bir kültürü deneyimlemekten büyük keyif alan Chelsea, yeniden İspanya’ya gitmek istiyor.

“Oraya ait olduğumu hissettim.”

Ancak ailesi, Chelsea’nin destekli yaşam düzenine geçmesinin ardından Lancashire Belediyesi’ndeki bir sosyal hizmet uzmanının artık yurt dışında bakım desteği alma hakkının bulunmadığını söylediğini aktarıyor.

Chelsea’nin bakım planında, Lancashire dışındaki seyahatler için yılda yedi gece boyunca iki kişilik bakım desteği öngörülüyor. Ancak belediye, bu desteğin Chelsea tarafından yalnızca doğum ailesi ve arkadaşlarıyla olan “önemli ilişkilerini sürdürmek” amacıyla kullanılabileceğini belirtiyor.

Aile ise bu yaklaşımın Chelsea’nin kendi tercihleri doğrultusunda seyahat etme hakkı açısından ne anlama geldiğini bilmiyor.

Chelsea’nin annesi Barbara Pettitt, kızının İspanya tatilini hatırlatarak şöyle diyor:

“Harika vakit geçirdi. Bunu yeniden yapmak istiyor.”

Lancashire Belediyesi ise yurt dışında tatil sırasında bakım paketinin kullanılmasına prensipte karşı olmadığını, yaşanan sorunları anlamak ve olumlu bir çözüm bulmak için Chelsea, ailesi ve bakım hizmeti sağlayıcısıyla birlikte çalıştığını açıkladı.

“Ulusal rehberlik gerekli”

İngiltere’de engelli bireylerin bakım desteği temel olarak iki farklı kaynaktan sağlanıyor: NHS Continuing Healthcare (NHS Sürekli Sağlık Hizmeti) ve yerel yönetimler tarafından finanse edilen sosyal bakım hizmetleri.

Hukukçu Anne-Marie Irwin, NHS bakım kurullarının engelli bireyin değerlendirilmiş ihtiyaçlarını karşılamakla yükümlü olduğunu belirtiyor. Irwin’e göre kişi ilgili NHS Sağlık ve Bakım Kurulu (ICB) bölgesinde yaşamaya devam ettiği sürece, geçici olarak Birleşik Krallık dışına çıkması bu yükümlülüğü otomatik olarak sona erdirmiyor.

Thames Valley NHS Sağlık ve Bakım Kurulu ise bireysel vakalar hakkında yorum yapmadı. Kurul, bir hastanın geçici olarak yurt dışına seyahat etmek istemesi halinde, kişinin değerlendirilmiş sağlık ihtiyaçlarını ülke dışında karşılamaya devam etmenin uygun olup olmadığının değerlendirilebileceğini belirtti.

Kurul, kararların hasta güvenliği, bakımın pratik olarak sunulabilmesi, risk değerlendirmesi ve sigorta gibi unsurlar dikkate alınarak verildiğini açıkladı.

İngiltere Sağlık ve Sosyal Bakım Bakanlığı ise NHS sürekli sağlık hizmetinden yararlanma hakkı bulunan herkesin bağımsız ve nitelikli bir yaşam sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu desteği almasının amaçlandığını belirtti.

Bakanlık, “Sağlık ve  bakım kurulları, her bireyin ihtiyaçlarını karşılayan bakım paketini planlamakla sorumludur. Bu sorumluluğu ulusal politika ve mevzuata uygun şekilde yerine getirmelerini bekliyoruz.” açıklamasında bulundu.

Asıl tartışma: Engelli bireyin yaşam hakkı

Haberin ortaya koyduğu temel tartışma, yalnızca bakım hizmetinin nerede finanse edileceği değil; engelli bireylerin bağımsız yaşam, çalışma, sosyal hayata katılım ve seyahat etme haklarının bakım sistemleri tarafından ne ölçüde desteklendiği.

Engelli hakları savunucuları, bakım desteğinin yurt dışında kullanılmasının engellenmesinin, engelli bireyleri yalnızca yaşadıkları bölgenin sınırları içinde yaşamaya zorlayabileceğini savunuyor.

Bu nedenle İngiltere’de farklı kurumların farklı uygulamalarına son verilmesi ve engelli bireylerin kişisel asistanlarıyla yurt dışına seyahat edebilmesine ilişkin açık, ulusal ve bağlayıcı kurallar oluşturulması çağrısı yapılıyor.

Haber: The Guardian

Hazırlayan: Yaşadıkça Engelli Haberleri Sitesi