
Being Heumann: ABD’de Engelli Hakları Hareketinin Öncüsü Judy Heumann’ın Hayatı Film Oldu
Yeni nesil engelli hakları aktivistleri, Judy Heumann’ın mücadelesini ve mirasını sürdürüyor. Oscar ödüllü yönetmen Siân Heder’in imzasını taşıyan “Being Heumann” filmi, ABD’de engelli haklarının kazanılması için verilen tarihi mücadeleyi yeniden gündeme taşıyor. Film, yalnızca geçmişte elde edilen kazanımları değil, bugün hâlâ devam eden hak mücadelesini de gözler önüne seriyor.
Engelli hakları hareketinin öncü isimlerinden ve “engelli hakları hareketinin annesi” olarak tanınan Judy Heumann’ın yaşamı ve mücadelesi, “Being Heumann” filmiyle yeniden gündeme geliyor. Kendi dönemindeki birçok sivil haklar aktivistine kıyasla daha az tanınan Heumann’ın hikâyesini anlatan film, engelli kişilerin temel insan ve yurttaşlık haklarına erişebilmesi için verilen tarihi mücadeleyi beyaz perdeye taşıyor.
Oscar ödüllü yönetmen Siân Heder’in son filmi, Brooklyn’de yaşayan genç bir kadınken ABD’de engelli kişiler için ilk kapsamlı sivil haklar güvencelerinin elde edilmesine öncülük eden Judy Heumann’ın hikâyesini anlatıyor.
504.Madde İçin Verilen Tarihi Mücadele
1990 yılında Amerikan Engelliler Yasası (ADA) kabul edilmeden önce, engelli hakları açısından önemli bir dönüm noktası olan 1973 tarihli Rehabilitasyon Yasası’nın 504. Maddesi bulunuyordu. Yasa metninde yer alan tek bir cümleyle engelli kişilere, federal destek alan program ve faaliyetlerde ayrımcılığa maruz kalmadan eşit fırsatlardan yararlanma hakkı tanınıyordu.
Ancak yıllar boyunca federal hükümetin bu korumaları hayata geçirmesini sağlayacak uygulama kuralları yürürlüğe konulmadı.
1977 ilkbaharında engelli hakları aktivistleri, bu durumun değişmesi için harekete geçti. Judy Heumann ve Kitty Cone öncülüğündeki aktivistler, San Francisco’daki eski Sağlık, Eğitim ve Refah Bakanlığı binasını yaklaşık bir ay boyunca işgal etti. ABD tarihindeki en uzun süreli federal bina işgali olarak kabul edilen bu eylem, engelli hakları hareketinin en önemli dönüm noktalarından biri oldu.
Tekerlekli sandalye kullanıcılarından zihinsel ve sağlıkla ilgili engelleri bulunan kişilere kadar farklı engel gruplarından insanların katıldığı protestoda aktivistler, binada kalarak taleplerini dile getirdi. Mücadele sonucunda 504. Maddenin uygulanmasını sağlayan düzenlemeler kabul edildi.
Bu kazanım, okullar, kütüphaneler, belediye binaları ve federal fonlarla desteklenen diğer kurumların engelli kişiler için erişilebilir hale getirilmesinin önünü açtı.
Eski NPR muhabiri Joe Shapiro, Heumann’ın engellilik konusundaki yaklaşımını şu sözlerle aktarıyor:
“Judy her zaman şöyle derdi: ‘Engellilik, ancak toplum hayatımızı sürdürmemiz için gerekli olan şeyleri — örneğin iş imkânları ya da engelsiz binalar — sağlamadığında benim için bir trajediye dönüşür.’”
Engelli haklarını temel sivil haklar kapsamında değerlendirmek, o dönemde yeni bir yaklaşım olsa da bugün hâlâ engelli hakları hareketinin merkezinde yer alıyor.
Shapiro, Heumann’ın Amerikan Engelliler Yasası (ADA) ile birlikte yetişkinliğe adım atacak yeni nesil engelli bireylerden büyük umut duyduğunu belirtiyor:
“Onlar ADA’yı bir tavan değil, bir taban olarak görüyorlar ve Judy, daha fazlasını talep eden bu yeni neslin varlığından büyük memnuniyet duyuyordu.”

Judy Heumann’ın Mirası Yeni Nesil Aktivistlere Yol Gösteriyor
Filmin sinemalarda gösterime girmesinin ve Apple TV’de izlenebilir hale gelmesinin ardından NPR, ADA kuşağından genç engelli hakları aktivistleriyle bir araya geldi. Görüşmelerde Judy Heumann’ın mirası, engelli hakları mücadelesinin bugünkü durumu ve kazanılmış haklara yönelik tehditler ele alındı.
Judy Heumann’ın mücadelesini sürdürmek amacıyla Judy’s League adlı engelli hakları örgütünü kuran Kaleigh Brendle, Trump yönetiminin 504. Madde kapsamındaki korumaları geri çekme girişimlerine karşı mücadele ediyor.
Geçen ay bir federal yargıcın, 504. Madde düzenlemelerinde engelli kişilerin “entegrasyonu”na ilişkin ifadelerin çıkarılmasına yönelik kararı, engelli hakları aktivistleri açısından önemli bir kayıp olarak değerlendirildi. Bu karar, Heumann ve birlikte mücadele ettiği aktivistlerin yaklaşık 50 yıl önce elde edilmesine katkı sağladığı kazanımlardan bazılarını yeniden tartışmaya açtı.
Brendle, “Being Heumann” filmini izlerken yaşadığı duyguları şöyle anlatıyor:
“Bir yandan, yine bu noktaya gelmiş olmamızdan dolayı üzüldüm; çünkü onun, uğruna mücadele ettiği pek çok şeyin tehlikeye girdiğini görse çok üzüleceğini biliyorum. Ama bu aynı zamanda kararlılığımı da güçlendirdi.”
Görme engelli ve başka engelleri de bulunan Brendle, Judy’s League’in diğer dört üyesiyle birlikte filmi izlemek için bir etkinlik düzenledi. NPR’ye konuşan aktivistler, filmden edindikleri izlenimleri ve Judy Heumann’ın mücadele mirasının kendileri için ne ifade ettiğini paylaştı.

“504 İçin Mücadele Bugün de Devam Ediyor”
Liam Holland, 25, Philadelphia:
“Filmin ilk satırı, Judy’nin ‘Sign 504!’ diye slogan atmasıydı. Bu beni hemen ürpertti, çünkü neredeyse 50 yıl sonra, 504 tam da Judy’s League’i kurmamızın sebebi. Onun bu sloganla mücadeleye öncülük ettiğini görmek beni derinden etkiledi, çünkü bugün hâlâ tam olarak aynı mücadeleleri veriyoruz.”
Cricket Bidleman, 27, Baltimore:
“Liam’ın da dediği gibi, tarihin tam bir döngü halinde tekrarlanmasını görmek pek de cesaret verici değildi. Ama bunu bir kez başardık, yani tekrar başarabiliriz. 504’ü kurtarabiliriz.”
Kaleigh Brendle, 23, Berkeley, Kaliforniya:
“Filmde defalarca görmeyi sevdiğim şey, Judy’nin gösterdiği sarsılmaz kararlılıktı, sönmeyecek o ateş… Ve bence şu anda bu yönetimden, her yönden haklarımıza karşı amansız saldırılarla karşı karşıyayız. Bu bana gerçekten umut verdi ve şu anda yapmamız gerektiğini düşündüğüm şeyi yeniden canlandırdı.”
Ellana Crew, 30, Baltimore:
“Ekranda tek bir yerde bu kadar çok gerçek engelli insan gördüğümü hatırlamıyorum. Gülüyorlar, küfrediyorlar, müstehcen şakalar yapıyorlar… Dürüst olmak gerekirse, bu en sevdiğim şeylerden biriydi. Tam da ‘Tamam, vay canına, bu filmin içinde böyle bir şey olacağını hiç beklemiyordum’ dedim.
Engelli insanları cinsel ve romantik varlıklar olarak göstermekten çekinmiyorlar; bu, toplumun nadiren konuşmamıza izin verdiği bir konu. 1970’lerdeki bu dönemi konu alan filmdeki duyguların birçoğunun bugün hâlâ bu kadar güncel olması gerçekten dikkat çekici.”
Ayrımcılık ve Önyargılar Aradan Geçen Yıllara Rağmen Sürüyor
1970’lerde engelli hakları mücadelesinde karşılaşılan engellerin bugün ne ölçüde devam ettiği sorusuna aktivistler, toplumsal önyargıların ve ayrımcı yaklaşımların hâlâ varlığını koruduğuna dikkat çekiyor.
Ellana Crew:
“Filmde engelli olmayan kişilerin dile getirdiği pek çok tutum, bugün duyduğum tutumlardan neredeyse ayırt edilemezdi. Aynı duygular, aynı acıma dolu görüşler, ‘Ah, senin için üzülüyoruz ama bu konuda bir şey yapamayız, bu çok zor’ gibi hayırseverlik temelli zihniyetler… Bence insanlar bunun bugün hâlâ ne sıklıkla yaşandığını görseler çok şaşırırlardı, ya da belki de şaşırmazlardı.”
Cricket Bidleman:
“Bazı açılardan ne kadar büyük ilerleme kaydettiğimizi görmek şaşırtıcı. Artık bizim için çalışan bilgisayarlar ve teknolojilerimiz var, otonom araçlar ve bunun gibi şeyler. Ama ayrımcılık aslında o kadar da değişmedi.”
Kaleigh Brendle:
“Beni gerçekten derinden etkileyen şey, Judy’nin ‘Sign 504’ sloganıyla mücadeleye öncülük ettiğini duymak oldu. Çünkü ben de Judy’nin grubundaki diğer birkaç kişiyle birlikte bu yılın temmuz ayında Teksas’ın Austin kentinde, Eyalet Meclisi binasının merdivenlerindeydik. Bunca yıl sonra hâlâ ‘Hands off 504’ sloganını atmak zorunda kalıyorduk.”

“Judy Heumann Benim İçin Bağımsızlık ve Normallik Demek”
Judy Heumann ve diğer aktivistlerin geçmişte verdiği mücadelenin bugünkü engelli bireylerin günlük yaşamlarına nasıl yansıdığını anlatan Liam Holland, erişilebilirliğin ve bağımsız yaşamın önemini kendi deneyimi üzerinden aktarıyor.
Liam Holland:
“Her hafta, akşam yemeğim için püre haline getireceğim tavuk almak üzere tekerlekli sandalyemle tek başıma bir mil gidip geri dönüyorum. Bu yol üzerinde pek çok kaldırım rampası var. 504 sayılı yasa çıkmadan önce kaldırımlarda rampa yoktu; bu da engelli kişilerin kaldırımlara erişimini engelliyordu. 1977’deki oturma eylemi, hükümeti kamusal erişimi zorunlu kılmaya zorladı.
Dolayısıyla geçtiğim her kaldırım kenarı, o mücadeleyle doğrudan bağlantılı. Şarküteri çalışanları her hafta tek başıma geldiğimi görüyorlar. Bana yumruk tokuşturuyorlar, cüzdanımdan kartımı çıkarıp geri koyuyorlar. Sonra da müzik dinleyerek kaldırım kenarındaki rampalardan geçerek eve dönüyorum. Yani Judy’nin benim için anlamı, kısaca, bağımsızlık ve normalliktir.”
Leigh White, 30, Galloway, New Jersey:
“Ne yazık ki tarih tekerrür ediyor. Tam olarak başladığımız noktaya geri dönmüş değiliz, ama tabiri caizse bir imha fırınındayız; her yönden ateş altında kalıyoruz. Onun azmini, kararlılığını ve gerçek adanmışlığını hatırlamak çok önemli.
Engelli bireyler, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki en büyük azınlık grubudur. Bu durum tüm cinsiyetleri, ırkları ve her şeyi kapsar. Dolayısıyla engelli bireylerin hakları için mücadele etmek, bir nevi herkese fayda sağlar.”
Kaleigh Brendle:
“Engellilik deneyimini anlamayan insanlara her zaman şunu söylerim: Yarın kolunuz kırılsa, dünyanın size kolaylık sağlamasını beklerdiniz. Bu geçici engelle başa çıkarken ihtiyacınız olan kolaylıkların sağlanmasını beklerdiniz. O durumda sizin beklediğiniz şeyi bizim beklememiz neden yanlış olsun ki?”
“Bu Hakların Meyvelerini Toplayabiliyoruz”
Geçmişte verilen mücadelelerin bugün eğitimden istihdama, kamusal yaşama erişimden bağımsız yaşama kadar pek çok alanda önemli kazanımlar sağladığını belirten aktivistler, bu hakların korunması ve geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Cricket Bidleman:
“Judy gibi insanlar sayesinde ve bizden önce gelen tüm bu aktivistler ve savunucular sayesinde çok büyük ilerlemeler kaydettik. Her ne kadar çeşitli eğitim programlarına girebilmek için medyaya, ders kitaplarına veya standartlaştırılmış sınavlara erişim sağlamak konusunda insanlarla mücadele etmek zorunda kalsam da, bu yine de filmde gördüğümüz bazı şeylerin yanında hiçbir şey sayılmaz.”
Leigh White:
“ADA kuşağının bir parçası olarak, bu hakların meyvelerini toplayabiliyoruz. Geriye dönüp baktığımızda, onun yaptığı çalışmaları gerçekten takdir edebiliyor ve bu bayrağı geleceğe taşıyabiliyoruz. Böylece, şu anda yaşadığımız mücadeleler sayesinde, umarım gelecek nesil engelli gençler aynı şeyleri yaşamak zorunda kalmazlar.”
Judy Heumann’ın yaşamını ve mücadelesini anlatan “Being Heumann”, engelli haklarının kendiliğinden kazanılmadığını; örgütlü mücadele, dayanışma ve kararlılıkla elde edildiğini bir kez daha hatırlatıyor. Film, geçmişteki hak mücadelelerinin bugünün toplumsal yaşamına nasıl yön verdiğini gösterirken, kazanılmış hakların korunması ve daha kapsayıcı bir gelecek için mücadelenin sürdürülmesi gerektiğine de dikkat çekiyor.
Kaynak: NPR – NPR.org
Hazırlayan: Yaşadıkça Engelli Haberleri Sitesi – Yasadikca.com



