Sosyal Medyadaki Her Beslenme İddiası Bilimsel Gerçeği Yansıtmıyor

İKON26 kapsamında düzenlenen “Gıda Güvenliğinde Bilim Temelli Risk Değerlendirmesi” oturumunda konuşan uzmanlar, sosyal medyada yayılan beslenme ve gıda güvenliği içeriklerine karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguladı. Uzmanlar, araştırma sonuçlarının bağlamından koparılarak paylaşılmasının yanlış algılara yol açtığını belirterek, “Doğal olan her zaman güvenli, E kodlu olan her zaman zararlı değildir” mesajı verdi.

Sosyal medyada aynı gıdanın bir gün faydalı, ertesi gün ise zararlı ilan edilmesi, bilimsel araştırmaların nasıl yorumlandığına ilişkin soru işaretlerini de beraberinde getiriyor. Verilerin seçilerek kullanılması, araştırmaların bağlamından koparılarak paylaşılması ve sansasyonel açıklamalar, doğru bilgiye ulaşmayı zorlaştırıyor.

İstanbul Aile Hekimliği Derneği (İSTAHED) tarafından düzenlenen 13. Ulusal İSTAHED Aile Hekimliği Kongresi (İKON26) kapsamında gerçekleştirilen “Gıda Güvenliğinde Bilim Temelli Risk Değerlendirmesi” başlıklı oturumda, gıda güvenliği ve beslenme alanındaki bilgi kirliliği bilimsel açıdan ele alındı.

İKON26 Kongre Başkanı Uzm. Dr. Çınla Nişli Kaya’nın başkanlığındaki oturumda, Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Toksikoloji Anabilim Dalı Başkanı ve FAO/WHO Gıda Katkı Maddeleri Ortak Uzman Komitesi (JECFA) Üyesi Prof. Dr. Bensu Karahalil ile Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zehra Büyüktuncer Demirel önemli değerlendirmelerde bulundu.

“Bir araştırmanın varlığı, o iddianın doğru olduğunu kanıtlamaya yetmez”

Prof. Dr. Zehra Büyüktuncer Demirel, hızla artan bilimsel yayınların doğru yorumlanması gerektiğini vurgulayarak, özellikle sosyal medyada araştırma sonuçlarının seçilerek ve bağlamından koparılarak kullanıldığına dikkat çekti.

Bilimsel literatürde “cherry picking” (cımbızlama) olarak adlandırılan yaklaşımın, belirli bir görüşü destekleyen çalışmaları öne çıkarırken diğer sonuçları ve belirsizlikleri göz ardı ettiğini belirten Demirel, bilimsel bir araştırmanın sonuçlarının toplumun tüm kesimlerine doğrudan genellenemeyeceğini söyledi.

“Kanıtın var olması, kanıtın güvenilir olduğu anlamına da gelmiyor” diyen Demirel, araştırmaların kimlerle, hangi yöntemlerle ve hangi koşullarda yapıldığının mutlaka sorgulanması gerektiğini ifade etti.

“Bir hasta grubundaki sonuç tüm topluma genellenemez”

Araştırmaların yanlış yorumlanmasına glutensiz beslenmeyle ilgili örnek veren Demirel, belirli bir hasta grubunda elde edilen sonuçların tüm toplum için geçerliymiş gibi sunulmasının yanlış beslenme önerilerine yol açabileceğini belirtti.

Demirel, kanıta dayalı beslenmenin yalnızca araştırma makalelerine atıf yapmak anlamına gelmediğini, elde edilen verilerin sistematik biçimde değerlendirilmesi ve bireyin sağlık durumu ile birlikte ele alınması gerektiğini vurguladı.

“E kodu, bir katkı maddesinin zararlı olduğunu göstermez”

Prof. Dr. Bensu Karahalil ise sosyal medyada sıkça dile getirilen “E kodlu katkı maddeleri zararlıdır” söyleminin bilimsel risk değerlendirmesiyle örtüşmediğini belirtti.

E kodlarının katkı maddelerini tanımlamak için kullanılan bir numaralandırma sistemi olduğunu ifade eden Karahalil, güvenlik değerlendirmelerinin ise bilimsel çalışmalar, toksikolojik veriler ve uluslararası değerlendirme mekanizmaları çerçevesinde yapıldığını söyledi.

Karahalil, sosyal medyada hızla yayılan sansasyonel açıklamaların tüketicilerde gereksiz endişe ve bilgi kirliliğine neden olabildiğini de sözlerine ekledi.

“Tehlike ile risk aynı şey değildir”

Bir maddenin zarar verme potansiyeli taşımasının, mutlaka zarar vereceği anlamına gelmediğini belirten Karahalil, tehlike ve risk kavramlarının karıştırılmaması gerektiğini söyledi.

Karahalil, “Tehlike bir etkenin zarar verme potansiyelini, risk ise belirli koşullarda bu zararın ortaya çıkma olasılığını ifade eder” dedi.

Bu ayrımı köpek balığı örneğiyle açıklayan Karahalil, denizde köpek balığının bulunmasının tehlike olduğunu, gerçek riskin ise karşılaşma koşullarına bağlı olarak değiştiğini ifade etti.

“Doğal olan her zaman güvenli değildir”

Oturumun soru-cevap bölümünde gıda güvenliğine ilişkin yaygın yanlış inanışlar da masaya yatırıldı.

Prof. Dr. Bensu Karahalil, bir maddenin doğal veya sentetik kaynaklı olmasının tek başına güvenli ya da zararlı olduğu anlamına gelmediğini belirterek, güvenlik değerlendirmelerinde kullanım koşulları ve maruziyet düzeylerinin dikkate alınması gerektiğini söyledi.

Prof. Dr. Zehra Büyüktuncer Demirel ise sağlıklı beslenmede tek bir gıdayı “mucize” ya da “zehir” olarak nitelendirmenin doğru olmadığını belirterek, beslenme düzeninin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

“Bilimsel bilgi doğru, anlaşılır ve zamanında paylaşılmalı”

Prof. Dr. Bensu Karahalil, doğru risk iletişiminin, bilimsel değerlendirmeler kadar önemli olduğunu belirterek eksik ya da yanlış bilginin toplumda gereksiz korkulara neden olabileceğini söyledi.

Bilimsel verilerin herkesin anlayabileceği şekilde, şeffaf ve zamanında paylaşılması gerektiğini ifade eden Karahalil, güvenilir risk iletişiminin tüketicilerin bilinçli kararlar almasına katkı sağladığını dile getirdi.

Uzmanlar, yanlış bilgilerin önüne geçebilmek için kaynakların doğrulanmasını, araştırmaların bağlamında değerlendirilmesini, açıklama yapan kişilerin uzmanlık alanlarının sorgulanmasını ve iddiaların bilimsel kanıtlarla değerlendirilmesini önerdi.

Çınla Nişli Kaya: “Aile hekimleri doğru bilgiye erişimde önemli role sahip”

İKON26 Kongre Başkanı ve oturum başkanı Uzm. Dr. Çınla Nişli Kaya, gıda güvenliğinin yalnızca beslenmeyle ilgili değil, toplum sağlığını doğrudan etkileyen önemli bir halk sağlığı konusu olduğunu söyledi.

Kaya, toplumun doğru ve güvenilir bilgiye ulaşmasında aile hekimlerinin önemli bir sorumluluk üstlendiğini belirterek, koruyucu hekimlik yaklaşımının güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

İKON26’nın amacının yalnızca güncel bilimsel gelişmeleri paylaşmak olmadığını ifade eden Kaya, toplum sağlığını ilgilendiren konularda bilimsel farkındalığın artırılmasına katkı sunmayı hedeflediklerini söyledi.

Bilgi kirliliğiyle mücadelede ortak sorumluluk vurgusu

Oturumda, gıda ve beslenme alanındaki bilgi kirliliğiyle mücadelenin yalnızca bireylerin doğru kaynaklara ulaşmasıyla sınırlı olmadığı; sağlık profesyonelleri, akademisyenler, kamu kurumları, meslek örgütleri ve gıda sektörünün ortak sorumluluk taşıdığı vurgulandı.

Uzmanlar, toplumda gıda okuryazarlığının artırılması, bilimsel kaynakların daha erişilebilir hale getirilmesi ve yanıltıcı sağlık beyanlarından kaçınılmasının önemine dikkat çekti.

Oturumun ortak mesajı ise bilimsel bilginin yalnızca üretilmesinin değil; doğru değerlendirilmesinin, sınırlarının anlaşılmasının ve topluma eksiksiz, anlaşılır ve sorumlu biçimde aktarılmasının toplum sağlığının korunmasında temel öneme sahip olduğu yönünde oldu.

Haber: Yaşadıkça Engelli Haberleri Sitesi